Sztuka a pornografia: jak wyjaśnić dzieciom różnicę
W dzisiejszych czasach czasem trudno jasno określić, gdzie właściwie przebiega granica między sztuką a pornografią. Przemysł pornograficzny próbuje przekonywać, że pornografia to po prostu inna forma sztuki albo że jest naturalnym przedłużeniem sztuki ukazującej nagość. Sprawa jeszcze bardziej się komplikuje, gdy niektóre powszechnie uznawane formy sztuki sprawiają bardzo pornograficzne wrażenie. W tym artykule spróbujemy wyjaśnić różnicę między sztuką a pornografią. Pokażemy też, w jaki sposób można o tej różnicy rozmawiać z dziećmi, gdy pojawia się ten trudny temat.
Co dokładnie przedstawia dany obraz?
Dla małych dzieci istnieje prosta definicja: pornografia pokazuje intymne części ciała.
Ktoś mógłby powiedzieć, że przecież istnieje różnica między sztuką ukazującą nagie ciało a pornografią. I to prawda. Trzeba jednak pamiętać, że taka definicja jest uproszczona i przeznaczona dla dzieci w wieku 3–6 lat. Wersja dla starszych dzieci, w wieku 7–11 lat, pokazuje już różnicę między nagą sztuką albo ilustracją anatomiczną w podręczniku a pornografią. Im starsze dziecko, tym bardziej można mu pomagać rozumieć niuanse tej definicji.
Z czasem można zwracać uwagę dziecka na to, co konkretnie dany obraz przedstawia i w jakim celu został stworzony. Ogólnie przyjmuje się, że sztuka powstaje po to, by wzbogacić odbiorcę. Skłania do refleksji, zachwytu, nowego poznania albo dostrzeżenia piękna. W przypadku nagiej sztuki widzimy na przykład, że artysta koncentrował się na ukazaniu piękna całego ludzkiego ciała. Można tu przywołać choćby rzeźbę Dawid Michała Anioła albo obraz przedstawiający karmiącą matkę. Z kolei podręczniki pokazują nagie ciało po to, by uczyć anatomii człowieka.
Po drugiej stronie stoi pornografia, której głównym celem jest wywołanie seksualnego pobudzenia i dostarczenie odbiorcy seksualnej satysfakcji, często bez żadnej głębszej wartości. Bardzo mocno koncentruje się ona na samym akcie seksualnym albo na intymnych częściach ciała. W przypadku zdjęć ludzie mogą być przedstawiani w seksualnie prowokacyjnych pozach. W pornografii pisanej z kolei bardzo szczegółowo opisuje się akt seksualny.
Sztuka i pornografia różnią się więc nie tylko tym, co i w jaki sposób pokazują, ale też tym, po co to robią. I to prowadzi nas do kolejnego sposobu wyjaśniania dzieciom tej różnicy.
Jakie uczucia to w nas wywołuje?
Kiedy rozumiemy już, jaki jest cel sztuki i pornografii, możemy pomóc dziecku zobaczyć różnicę także przez pryzmat uczuć, jakie budzi dany obraz. Ponieważ sztuka skupia się na całym człowieku, częściej prowadzi do refleksji albo pytań. Podręcznik anatomii może wywołać pytania o to, jak działa ludzkie ciało. Obraz karmiącej matki może skłonić dziecko do pytań o to, jak niemowlęta są karmione.
Z drugiej strony wiemy, że pornografia wywołuje silne odczucia seksualne, na które dzieci nie są jeszcze rozwojowo gotowe. Wiele dzieci, oglądając pornografię, może czuć obrzydzenie, dziwne pobudzenie w ciele albo ciekawość. Same dzieci opisują to czasem tak, że nie mogą wyrzucić takich obrazów z głowy i chcą zobaczyć więcej.
Niektórym dzieciom trudno jednak nazwać to, co czują. W końcu dopiero się tego uczą. Rodzice mogą im w tym pomóc, zadając konkretne pytania o to, jakie uczucia pojawiły się podczas oglądania danego obrazu.
Czasem dzieciom trudno o tym mówić albo ubrać to w słowa. Dobrym pomysłem może być użycie obrazków z emotikonami i poproszenie dziecka, żeby wybrało te, które najlepiej pokazują, jak się czuło. Dla dziecka będzie to prostsze, a rozmowa stanie się trochę łatwiejsza.
Dobrze jest znać różnicę między tym, co pokazuje sztuka, a tym, co pokazuje pornografia. Ale kiedy dzieci są już trochę starsze, na przykład w pierwszych klasach szkoły podstawowej, warto wejść głębiej. Nie chodzi tylko o to, czy na obrazie widać intymne części ciała, lecz także o to, jakie uczucia ten obraz wywołuje.
Dzieci to nie dorośli
Dorośli często nie biorą tego pod uwagę i pozwalają dzieciom oglądać materiały, które oficjalnie nie są dla nich odpowiednie. Jeśli masz takie wspomnienie, spróbuj przypomnieć sobie, jak się czułeś jako dziecko, kiedy w telewizji leciała scena łóżkowa, a obok na kanapie siedzieli rodzice. Dla dziecka takie sceny bywają jednocześnie pobudzające i bardzo niezręczne.
Kiedy dzieci są wystawiane na seksualnie wyraźne sceny, może je to prowadzić do dalszego szukania takich treści. A dobrze wiemy, jak łatwo dziś trafić na twardą pornografię.
Dzieci są naturalnie ciekawe świata i chcą poznawać nowe rzeczy. To samo w sobie nie jest niczym złym. Problem polega na tym, że często są zupełnie nieprzygotowane na to, co mogą znaleźć w internecie. Skoro pornografia jest niebezpieczna nawet dla dorosłych, to tym bardziej dla dzieci. Dlatego tak ważne jest, by rodzice ostrzegali dzieci przed jej zagrożeniem i pomagali je chronić.
Jak wyjaśnić dzieciom różnicę między sztuką a pornografią?
Oto cztery praktyczne wskazówki, które mogą pomóc w takiej rozmowie:
Skupiaj się na uczuciach, nie tylko na treści.
Kiedy tłumaczysz dziecku, czym jest pornografia, nie koncentruj się wyłącznie na tym, co pokazuje, ale też na tym, jakie uczucia wywołuje. Możesz zapytać: „Kiedy patrzysz na takie obrazki, czujesz coś w swoim ciele? Na przykład dziwne pobudzenie? Czy chcesz zobaczyć więcej takich obrazków?”
Wyjaśnij różnicę w tym, na czym skupia się obraz.
Naucz dziecko, że pornografia skupia się na konkretnych częściach ciała, podczas gdy dobra i prawdziwa sztuka ukazuje całego człowieka. Możesz zapytać: „Kiedy patrzysz na ten obraz, masz wrażenie, że musisz skupiać się głównie na intymnych częściach ciała, czy raczej widzisz całą osobę? Dlaczego ta osoba została pokazana bez ubrania?”
Podkreśl różnicę w podejściu do ludzkiego ciała.
Sztuka pokazuje piękno ludzkiego ciała i przedstawia je z szacunkiem. Pornografia sprowadza ciało do przedmiotu, który ma służyć seksualnemu pobudzeniu odbiorcy. Można więc powiedzieć, że głównym celem artysty nie było wywołanie seksualnego pobudzenia, natomiast twórca pornografii byłby rozczarowany, gdyby jego materiał nie pobudzał widza seksualnie.
Porównaj wpływ na odbiorcę.
Dobra sztuka wywołuje w nas coś wartościowego. Może skłaniać do refleksji nad życiem, uczyć czegoś nowego albo pomagać dostrzec piękno. Pornografia natomiast rozbudza albo wzmacnia seksualne pobudzenie i prowadzi człowieka w stronę egoistycznego, a czasem wręcz destrukcyjnego pożądania.
Kiedy dzieci są małe, można im po prostu wyjaśnić, że sztuka jest dużo bardziej złożona i piękniejsza niż pornografia. W gruncie rzeczy pornografia ma jedną podstawową funkcję: wywoływać intensywne seksualne odczucia, które sprawiają, że człowiek chce zobaczyć więcej. Nie prowadzi do głębszego namysłu i nie traktuje ludzkiego ciała z szacunkiem.
Budowanie wewnętrznego filtru u dzieci
Im lepiej dzieci będą rozumiały, czym jest pornografia i jaki ma wpływ na nie same oraz na relacje, tym silniejszy będzie ich wewnętrzny filtr. Dzięki temu łatwiej będzie im samodzielnie oprzeć się pokusie i odrzucić pornografię. Rodzice mogą odegrać ważną rolę w budowaniu takiego filtru.
Warto zacząć od własnej edukacji. Pomagają w tym rzetelne artykuły, kursy dla rodziców i dobra literatura dotycząca tego tematu.
Warto też edukować nie tylko dzieci, ale i siebie. Polecamy w tym miejscu nasz kurs, jak chronić dzieci przed pornografią:
O autorze
Ich celem jest przede wszystkim szerzenie świadomości na temat potencjalnych zagrożeń związanych z oglądaniem materiałów pornograficznych. Zwracają uwagę na zagrożenia związane z oglądaniem porno w oparciu o wiedzę naukową i profesjonalną. Pokaż mniej